Cùng một thuật ngữ, nhưng có còn là cùng một đối tượng?

Một bản dịch có thể dùng “cảm biến” nhất quán từ đầu đến cuối mà vẫn khiến người đọc không biết câu sau nói đến cảm biến nào. Tên gọi đúng chưa đủ. Quan hệ giữa các lần nhắc cũng phải đúng.

Điều này đáng chú ý khi dịch yêu cầu bảo hộ từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Những từ nhỏ như a, the, said thường giúp người đọc lần theo đối tượng. Tiếng Việt không dùng một hệ mạo từ tương ứng từng chữ. Người dịch cần giữ quan hệ ấy bằng cách diễn đạt phù hợp.

Trước khi chọn từ, xác định đối tượng

Xét một đoạn minh họa tự đặt, không phải yêu cầu bảo hộ hoàn chỉnh:

EN: A chamber contains a sensor. The sensor is connected to a controller.

VI: Một buồng chứa một cảm biến. Cảm biến này được nối với một bộ điều khiển.

Ở đây, a sensor giới thiệu cảm biến; the sensor nhắc lại cảm biến đó. Từ “này” giúp biểu thị quan hệ trong ví dụ, nhưng không phải công thức buộc áp dụng cho mọi lần gặp the.

Câu hỏi cần trả lời trước là: cụm danh từ này giới thiệu một đối tượng hay quay lại đối tượng đã có? Sau đó mới chọn cách viết tiếng Việt.

Nếu chỉ lập cặp sensor → cảm biến, bảng thuật ngữ chưa ghi được mối nối giữa hai lần xuất hiện.

“Cơ sở tiền đề” không phải phép thay mạo từ

Trong hướng dẫn thẩm định Hoa Kỳ, MPEP § 2173.05(e) bàn về việc thiếu cơ sở tiền đề: quy chiếu không rõ có thể gây vấn đề về tính xác định, nhưng thiếu tiền đề tường minh không tự động dẫn đến kết luận ấy. Đây là căn cứ của Hoa Kỳ, không phải quy tắc dịch tại Việt Nam.

Với người dịch, cách vận dụng ở đây là một thao tác đọc: tìm đối tượng mà cụm từ đang chỉ tới. Đừng biến a → một, the → đó, said → nói trên thành bảng thay thế tự động.

Trong ví dụ đầu, “cảm biến này” dùng được vì đối tượng rõ. Ở đoạn khác, lặp lại đầy đủ “cảm biến nhiệt độ” có thể dễ theo dõi hơn “cảm biến nói trên”, miễn là bản gốc đã xác lập đúng đối tượng đó.

Hai đối tượng cùng tên cần hai đường theo dõi

Ví dụ thứ hai:

EN: A first sensor measures temperature. A second sensor measures pressure. The first sensor is mounted in a chamber.

VI: Cảm biến thứ nhất đo nhiệt độ. Cảm biến thứ hai đo áp suất. Cảm biến thứ nhất được lắp trong một buồng.

Nếu rút câu cuối thành “Cảm biến được lắp trong một buồng”, bản dịch làm mất dấu hiệu phân biệt mà bản nguồn đang có. Nếu đổi thành “Cảm biến này”, người đọc còn phải đoán “này” quay về đối tượng nào.

Ở đây nên giữ “thứ nhất”. Tên gọi lặp lại phục vụ việc xác định đối tượng.

Thử thay câu cuối của bản Anh bằng “The sensor is mounted in a chamber.” Khi đó, chính đoạn nguồn đã không chỉ rõ cảm biến nào trong hai cảm biến. Người dịch không nên tự chọn cảm biến nhiệt độ chỉ vì thấy cách bố trí ấy hợp lý.

Hãy ghi câu hỏi tại đúng vị trí, dẫn hai đối tượng có thể được nhắc tới, rồi chuyển cho người phụ trách hồ sơ. Một bản dịch rõ hơn nhờ tự đoán chưa chắc trung thành hơn.

Theo cả cụm, không chỉ danh từ chính

Quan hệ quy chiếu còn nằm trong các từ chỉ số lượng và tập hợp:

EN: Each module includes a sensor. The sensors transmit signals to a controller.

VI: Mỗi mô-đun có một cảm biến. Các cảm biến truyền tín hiệu tới một bộ điều khiển.

Trong ví dụ này, lần nhắc sau gom các cảm biến của các mô-đun. Đổi “các cảm biến” thành “cảm biến nói trên” sẽ làm cách biểu thị tập hợp kém rõ hơn.

Khi soát, đọc cả each module, a sensor và the sensors. Không chỉ tìm mọi lần xuất hiện của sensor. Cũng không diễn giải mạo từ a thành “đúng một” bằng cách thêm chữ “duy nhất” khi nguồn không viết như vậy.

Các ví dụ này minh họa quan hệ ngôn ngữ. Việc xác định phạm vi bảo hộ của một hồ sơ cụ thể cần xem toàn bộ hồ sơ và căn cứ áp dụng.

Yêu cầu phụ thuộc: lần theo đúng đường dẫn

Một đoạn tự đặt khác:

EN: 1. An assembly includes a chamber and a sensor.
2. The assembly of claim 1, wherein the sensor is mounted in the chamber.

VI: 1. Một cụm lắp ráp có một buồng và một cảm biến.
2. Cụm lắp ráp theo điểm 1, trong đó cảm biến được lắp trong buồng.

Muốn hiểu “cảm biến” và “buồng” ở câu 2, người soát phải đọc câu 1. Chỉ so hai ô của câu 2 trong bảng song ngữ sẽ bỏ qua nơi giới thiệu đối tượng.

Vì vậy, với mỗi điểm có dẫn chiếu, hãy ghi số điểm được dẫn và lần ngược đúng nhánh đó. Đừng lấy một đối tượng từ điểm đứng ngay phía trên chỉ vì nó ở gần.

Bản mô tả và hình vẽ có thể giúp hiểu cấu trúc kỹ thuật. Tuy nhiên, khi đề xuất câu dịch, cần phân biệt điều nguồn thực sự viết với điều người soát suy ra từ một phương án minh họa.

Một lượt soát riêng cho quan hệ quy chiếu

Sau khi thống nhất thuật ngữ, thực hiện một lượt đọc chỉ nhằm trả lời ba câu hỏi:

• Đối tượng xuất hiện lần đầu ở đâu?
• Những lần nhắc sau đang quay lại đối tượng nào?
• Có dấu hiệu phân biệt nào bị mất khi chuyển sang tiếng Việt?

Có thể dùng bảng làm việc bốn cột: vị trí nguồn, cụm nguồn, đối tượng được chỉ tới, cụm đích. Dùng nhãn tạm như S1 và S2 trong bảng để theo dõi; không tự đưa các nhãn ấy vào bản dịch.

Đánh dấu từng chỗ chưa rõ, thay vì ghi chung “kiểm tra thuật ngữ”. Một ghi chú hữu ích nêu được hai khả năng: “the sensor chỉ cảm biến thứ nhất hay thứ hai?” Người phụ trách có thể trả lời đúng vấn đề mà không phải dựng lại cả đoạn.

Sau khi nhận câu trả lời, soát lại các lần nhắc liên quan. Sửa một chỗ quy chiếu có thể khiến lựa chọn ở câu sau cũng cần được xem lại.

Pattrans hỗ trợ phần nào

Trong Pattrans, chế độ Deep cho phép duyệt và sửa thuật ngữ trước khi dịch; My Termbase dùng để áp dụng bộ thuật ngữ riêng thống nhất. Xem Duyệt thuật ngữ trước khi dịch bằng chế độ Deep.

Bản DOCX song ngữ có thể được soát trong Word rồi nhập lại; xem Soát bản dịch song ngữ trong Word. Người dùng vẫn phải đọc, rà soát ngôn ngữ và pháp lý, đồng thời chịu trách nhiệm về bản dịch, bao gồm việc các lần nhắc có chỉ đúng đối tượng hay không.